Żądanie zmiany oznaczenia płci w kontekście tożsamości człowieka i jego „ja genetycznego”
Аннотация
Th e full Civil Chamber of the Polish Supreme Court has adopted a resolution indicating, among other things, that a request to change the gender designation on one’s birth certifi cate is subject to court review in non-contentious proceedings, applying, by analogy, Article 36 of the Act of 28 November 2014 – the Law on Civil Registry Records. Gender is not only an element of a person’s marital status, but also an important tool for describing and verifying a person’s identity (as data relating to a person). Th ere are numerous legal provisions in the Polish legal system that confi rm this. Although the existing legal framework does not directly refer to the concept of the geneticization of human identity, it indirectly highlights its individual dimension, focusing on the ‘genetic self ’. In scholarly discussions, the
concept of the ‘genetic self ’ should be referenced and the relationship between this ‘self ’ and a person’s identity, as well as the possibility of requesting a change of gender designation, should be explored. However,
the Supreme Court’s solution cannot be simply negated (or even theoretically eliminated); rather, a diff erent perspective on the issue can be attempted.
Библиографические ссылки
Adamczyk, M. (2009). Prawna regulacja zabiegów zmiany płci w wybranych krajach europejskich. Przegląd Sądowy, 2, 140–154.
Ambrożuk, D. (2014). Komentarz do art. 87(a) ustawy – Prawo przewozowe. Lex.
Bank Pekao. (2025, lipiec). Obrączki płatnicze – Bank Pekao S.A. https://www.pekao.com.pl/klient-indywidualny/bankowosc-elektroniczna/obraczkiplatnicze.html
Buczkowski, A. (2017). Płeć kulturowa jako kategoria historyczna. Relacje między medyczną koncepcją ciała a pojęciem płci kulturowej. Adeptus. Pismo humanistów, 9, 1470.
Czarnecka, A. (2003). Czy mózg ma płeć? Różnice płciowe w budowie ludzkiego mózgu. Kosmos. Problemy Nauk Biologicznych, 52(1), 21–27.
Daniluk, P. (2007). Prawne aspekty „chirurgicznej zmiany płci” u transseksualistów. Państwo i Prawo, 5, 71–84.
Daniluk, P. (2008). Stan wyższej konieczności jako okoliczność wyłączająca bezprawność „chirurgicznej zmiany płci”. Państwo i Prawo, 1, 96–107.
Domański, M. (2023). Zasady systemu rejestracji stanu cywilnego. w: K. Osajda, M. Domański, J. Słyk. (red.), Prawo o aktach stanu cywilnego. Komentarz. Legalis.
Domaradzki, J. (2017). Genetyka, esencjalizm i tożsamość. Studia Socjologiczne, 1(224), 297–328.
Homiczak, K. (2025). Konstrukcja kategorii płci w polskim systemie prawnym. Państwo i Prawo, 7, 25–44.
Imieliński, K., Dulko, S. (1988). Przekleństwo Androgyne. Transseksualizm: mity i rzeczywistość. Warszawa. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Knut, P. (2025). Sąd Najwyższy zmienia procedurę postępowania w sprawach o korektę płci metrykalnej – przełomowa uchwała SN z dn. 4.03.2025 r., sygn. III CZP 6/24. Lex.
Knyziak, I. (2016). Legalność zabiegu adaptacyjnego (zagadnienia prawnokarne i cywilnoprawne). Państwo i Prawo, 9, 54–66.
Koniewski, M., Mazelanik, R. (2017). Razem czy osobno? Przegląd badań nad edukacją zróżnicowaną ze względu na płeć, Edukacja, 3, 20–36.
Lang, J. (2018). Komentarz do art.45(g) ustawy – Prawo geodezyjne i kartograficzne. Lex.
Łukasiewicz, J. M. (2022). Prawne aspekty zmiany płci w wybranych państwach europejskich. Prawo rodzinne.
Minister Zdrowia. (2014). Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 6 grudnia 2023 r. w sprawie wzorów karty urodzenia i karty martwego urodzenia (Dz. U. 2023, poz. 2733).
Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego. (2023, luty). Skąd komórki po podziale znają swą „tożsamość” w organizmie? https://www.gov.pl/web/nauka/skad-komorki-po-podziale-znaja-swa-tozsamosc-w-organizmie
Notatki Piotra Telusiewicza z 2019 r. ze spotkań odbywanych w kontekście możliwości przygotowania projektu ustawy o roboczym wtedy tytule „Ustawa z dnia …. o ochronie życia i zdrowia dziecka poczętego”.
Rak, F. (2024a). Postępowanie w sprawie o ustalenie płci metrykalnej. Lex.
Rak, F. (2024b). Uczestnicy postępowania o ustalenie płci metrykalnej. Lex.
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (1964a). Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (t.j. z 2024, poz. 1568).
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (1964b). Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. z 2023, poz. 2809).
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (1971). Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń (t.j. z 2025, poz. 734).
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (1982a). Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (t.j. z 2023, poz. 2151 ze zm.).
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (1982b). Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (t.j. z 2024, poz. 986).
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (1983). Ustawa z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (t.j. z 2020, poz. 164).
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (1984). Ustawa z dnia 15 listopada 1984 r. – Prawo przewozowe (t.j. z 2024, poz. 1262).
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (1985). Ustawa z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rybactwie śródlądowym (t.j. z 2022 poz. 883).
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (1989). Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j. z 2024, poz. 1151).
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (1990). Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (t.j. z 2025, poz. 636).
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (1991a). Ustawa z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (t.j. z 2024, poz. 425).
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (1991b). Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (t.j. z 2024, poz. 1001).
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (1991c). Ustawa z dnia 19 kwietnia 1991 r. o izbach aptekarskich (t.j. z 2024, poz. 688).
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (1991d). Ustawa z dnia 21 marca 1991 r. o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej (t.j. z 2024, poz. 1125).
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (1991e). Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (t.j. z 2025, poz. 188).
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (1991f). Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. z 2022, poz. 2039).
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (1991g). Ustawa z dnia 28 września 1991 r. o lasach (t.j. z 2025, poz. 567).
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (1995a). Ustawa z dnia 13 października 1995 r. Prawo łowieckie (t.j. z 2025, poz. 539).
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (1995b). Ustawa z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (t.j. z 2025, poz. 237).
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (1996). Ustawa z dnia 21 czerwca 1996 r. o szczególnych formach sprawowania nadzoru przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych (t.j. z 2025, poz. 529).
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (1997a). Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. z 2024, poz. 1145).
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (1997b). Ustawa z dnia 22 sierpnia 1997 r. o publicznej służbie krwi (t.j. z 2024, poz. 1782).
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (1997c). Ustawa z dnia 22 sierpnia 1997 r. o ochronie osób i mienia (t.j. z 2025, poz. 532).
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (1997d). Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (t.j. z 2025, poz. 913).
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (1997e). Ustawa z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych (t.j. z 2024, poz. 1113).
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (1997f). Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. z 2025, poz. 111).
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (1997g). Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o strażach gminnych (t.j. z 2021, poz. 1763).
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (1997h). Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (t.j. z 2024, poz. 1646).
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (1997i). Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (t.j. z 2025, poz. 911).
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (2010). Ustawa z dnia 6 sierpnia 2010 r. o dowodach osobistych (t.j. z 2022, poz. 671).
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (2014). Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. 2023, poz. 1378).
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (2022a). Ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (t.j. z 2025, poz. 825).
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (2022b). Ustawa z dnia 27 stycznia 2022 r. o dokumentach paszportowych (t.j. z 2024, poz. 1063).
Stawicka-Moryc, D. (2025). Tranzycja prawna – poradnik praktyczny dla sędziów orzekających w sprawach korekty płci metrykalnej. Lex.
Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 1989 r., sygn. akt III CZP 37/89.
Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 4 marca 2025 r., sygn. akt III CZP 6/24.
UNESCO. (2025). Międzynarodowa Deklaracja UNESCO w sprawie danych genetycznych z dnia 16 października 2003 r. https://www.unesco.pl/fileadmin/import24/user_upload/pdf/Deklaracja_o_danych_genetycznych_PL.pdf
Uniwersytet Łódzki. (2023, listopad). Chipy płatnicze – wygoda czy wyzwanie dla konsumenta? Chciałbyś mieć chip pod skórą? https://ksiegowosc.infor.pl/obrot-gospodarczy/finanse-i-inwestycje/6396564,chipy-platnicze-wygoda-czy-wyzwanie-dla-konsumenta-chcialbys-miec-chipa-pod-skora.html
Wawrzyniak, O. (2024). Sytuacja prawna małżonka i krewnych osoby poddającej się tranzycji. Przegląd Sądowy, 9, 62–77.
Wiącek, M. (2024). Postępowania w sprawach o uzgodnienie płci. Przewodnik. Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich. Lex.
Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 lipca 2012 r., sygn. akt II CSK 750/11.
