Konstytucyjne uwarunkowania prawnego uregulowania kwestii tranzycji płci
Аннотация
This article aims to indicate the constitutional conditions of gender transition of Poland. It argues
that although the Polish Constitution does not directly regulate the situation of persons experiencing
gender dysphoria, some specifi c guarantees regarding these persons might be reconstructed from
the Constitution’s general clauses, such as the protection of human dignity and the right to decide about
one’s own life. Th is primarily concerns the so-called right to respect and the protection of gender identity.
It is the legislature’s ‘positive obligation’ to regulate the premises, procedure and consequences for
gender recognition in offi cial documents. To date, however, there is still no law specifi cally addressing
this issue. Courts are attempting to fi ll this legal gap, but their case law remains inconsistent. As a result,
realising the right to respect and the protection of gender identity still encounters excessive (disproportionate)
barriers in Poland.
Библиографические ссылки
Bieńkowska, M. (2012). Transseksualizm w Polsce. Wymiar indywidualny i społeczny przekraczania binarnego systemu płci. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku.
Bodio, J. (2023). Uwagi o trybie postępowania o uzgodnienie płci, Gdańskie Studia Prawnicze, 58(1), 113–132. https://doi.org/10.26881/gsp.2023.1.06
Eyer, K. (2022). Transgender Constitutional Law. University of Pennsylvania Law Review, 171, 1405–1513.
Garlicki, L. (2016a). Uwagi do art. 18. w: L. Garlicki, & M. Zubik (red.), Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. Tom I. Wstęp, art. 1–29 (ss. 489–505). Wydawnictwo Sejmowe.
Garlicki, L. (2016b). Uwagi do art. 30. w: L. Garlicki, & M. Zubik (red.), Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. Tom II. Art. 30–86 (ss. 27–54). Wydawnictwo Sejmowe.
Garlicki, L., & Zubik, M. (2016). Uwagi do art. 32. w: L. Garlicki, & M. Zubik (red.), Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. Tom II. Art. 30–86 (ss. 101–132). Wydawnictwo Sejmowe.
Granat, M. (2014). Godność człowieka z art. 30 Konstytucji RP jako wartość i jako norma prawna. Państwo i Prawo, 8, 3–22.
Jakubowski, T. (2025, 21 października). Niewidzialni, ale dyskryminowani. Fatalna sytuacja osób transpłciowych w Polsce. Gazeta Wyborcza, https://wyborcza.pl/7,75399,32342272,niewidzialni-ale-dyskryminowani-fatalna-sytuacja-osob-transplciowych.html
Karakulski, J., & Pyłko, J. (2017). Wątpliwości konstytucyjne w zakresie sądowej procedury zmiany płci. Internetowy Przegląd Prawniczy TBSP UJ 2. https://ruj.uj.edu.pl/entities/publication/7837b109–2d33–4b24–8b14–011f4d21c4dd
Kijowski, M., & Szpyt, K. (2014). Konstytucyjny kontekst transseksualizmu. w: A. M. Kłonkowska, & K. Bojarska (red.), Psychospołeczne, prawne i medyczne aspekty transpłciowości (ss. 129–140). Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483, ze zm.).
Krzyżewski, Ł. (2023). Problematyka powództwa o ustalenie płci. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Iuridica, 105, 19–35.
Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 marca 1987 r., sygn. P 2/97.
Osajda, K. (2004). Transseksualizm w świetle prawa i praktyki sądów polskich. Przegląd Sądowy, 5, 143–162.
Osajda, K. (2009). Orzecznictwo ETPC dotyczące transseksualizmu. Europejski Przegląd Sądowy, 5, 35–41.
Podgórska-Rykała, J., & Kępa, M. (2024). Current Legal and Administrative Situation of Transgender Person in Poland. Selected Issues. Przegląd Sejmowy, 184(5), 95–110.
Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 1991 r., sygn. akt III CRN 28/91.
Puchta, R. (2017). Ochrona rodziny i małżeństwa w Konstytucji RP. w: M. Zubik (red.), Minikomentarz dla Maksiprofesora. Księga jubileuszowa profesora Leszka Garlickiego (ss. 165–190). Wydawnictwo Sejmowe.
Pytlewska, M. K. (2025). Tranzycja prawna osób z niezgodnością płci w Polsce w świetle działań administracji. Studia Prawnoustrojowe, 69, 545–558. https://czasopisma.uwm.edu.pl/index.php/sp/article/view/10418
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (2010). Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2025 r. poz. 274, ze zm.).
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (2014). Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2025 r., poz. 594, ze zm.).
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (2015). Ustawa z dnia 10 września 2015 r. o uzgodnieniu płci. https://orka.sejm.gov.pl/proc7.nsf/ustawy/1469_u.htm
Szczęsny, J. M. (2010). Sytuacja prawna osób transseksualnych w Niemczech, w: A. Śledzińska-Simon (red.), Prawa osób transseksualnych. Rozwiązania modelowe a sytuacja w Polsce (ss. 63–79). Wolters Kluwer.
Światowa Organizacja Zdrowia. (2019). Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-11 (polska wersja językowa). https://rsk3.ezdrowie.gov.pl/resource/structure/icd11/99ICD1/2023–01/mms/details
Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 11 września 2007 r. w sprawie L. v. Litwa, nr wniosku 27527/03.
Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 19 stycznia 2021 r. w sprawie X. i Y. v. Rumunia, nr wniosku 2145/16.
Wyrok Federalnego Trybunału Konstytucyjnego Republiki Austrii z dnia 18 grudnia 2025, nr E 1297/2025–11.
Wyrok Federalnego Trybunału Konstytucyjnego Republiki Federalnej Niemiec z dnia 11 października 1978 r. w sprawie Transsexuelle I, 1 BvR 16/72.
Wyrok Federalnego Trybunału Konstytucyjnego Republiki Federalnej Niemiec z dnia 16 marca 1982 r. w sprawie Junge Transsexuelle, 1 BvR 983/81.
Wyrok Federalnego Trybunału Konstytucyjnego Republiki Federalnej Niemiec z dnia 27 maja 2008 r. w sprawie Transsexuelle V, 1 BvL 10/05.
Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 2013 r., sygn. akt I CSK 146/13.
Wyrok Sądu Najwyższego Stanów Zjednoczonych z dnia 15 czerwca 2020 r. w sprawie Bostock p. Clayton County, 17–1618.
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 marca 2003a r., sygn. K 7/01.
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 lipca 2003b r., sygn. SK 42/01.
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 grudnia 2008 r., sygn. K 33/07.
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 lipca 2010 r., sygn. K 63/07.
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 października 2011 r., sygn. K 16/10.
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 lipca 2013 r., sygn. P 56/11.
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 grudnia 2014 r., sygn. K 33/13.
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. K 31/15.
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 października 2017 r., sygn. K 27/15.
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 maja 2018 r., sygn. SK18/17.
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 grudnia 2020 r., sygn. SK 12/20.
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 grudnia 2025 r., sygn. P 10/16.
Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 1978 r., sygn. akt III CZP 100/77.
Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 1989 r., sygn. akt III CZP 37/89.
Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 września 1995 r., sygn. akt III CZP 118/95.
Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 4 marca 2025 r., sygn. akt III CZP 6/24.
Wild, M. (2016). Uwagi do art. 51. w: M. Safjan, & L. Bosek (red.), Konstytucja RP. Tom I. Komentarz do art. 1–86. Wydawnictwo C.H. Beck.
