Zakaz dyskryminacji ze względu na tożsamość płciową i orientację seksualną w świetle orzecznictwa luksemburskiego dotyczącego związków osób transseksualnych i homoseksualnych: TSUE jako kreator hierarchii ochrony przed dyskryminacją?
The Prohibition of Discrimination on Grounds of Gender Identity and Sexual Orientation in the Light of Luxembourg Case Law Concerning Transsexual and Homosexual Relationships: Is the CJEU a Creator of a Hierarchy of Protection against Discrimination?
Abstrakt
Protection against discrimination based on gender identity and sexual orientation – some of the most intimate personal characteristics – has become part of the EU legal system relatively recently. The Court of Justice of the European Union plays an important role in shaping this protection. The aim of this article is to assess the level of actual protection against discrimination on the grounds of gender identity and sexual orientation through a comparative analysis of the anti-discrimination judgments of the CJEU concerning the rights of unions of transsexual and homosexual persons. The research shows that transsexual people and their relationships enjoy a greater degree and scope of protection against discrimination in their relationships than homosexual people do.
Bibliografia
Bagan-Kurluta, K. (2024). Wyrok w sprawie Przybyszewska i inni przeciwko Polsce na tle orzecznictwa
ETPCz w sprawach związków par jednopłciowych. Białostockie Studia Prawnicze, 30(1), 65–81.
Breczko, A., & Breczko, A. (2024). Gender Identity in Cis-Heteronormative Legal Orders: A Comparative
Approach – Poland and Mexico. Białostockie Studia Prawnicze, 29(3), 159–178.
Chase, A. T. (2016). Human Rights Contestations: Sexual Orientation and Gender Identity. Th e International
Journal of Human Rights, 20(6), 703–723.
Dziura, K. (2009). Prawne aspekty transseksualizmu w krajach Unii Europejskiej. Acta Universitatis
Wratislaviensis. Prawo, 39. 83–102
Górski, M. (2014). Polityczna rola sądów międzynarodowych i jurydyzacja polityki, w: A. Wyrozumska
(red.), Granice swobody orzekania sądów międzynarodowych (ss. 148–224), Uniwersytet Łódzki
Howard, E. (2024). Intersectional discrimination and EU law: Time to revisit Parris. International Journal
of Discrimination and the Law, 24(4), 292–312.
Maliszewska-Nienartowicz, J. (2013). Dyskryminacja ze względu na religię, niepełnosprawność, wiek lub
orientację seksualną. Dyrektywa 2000/78 i orzecznictwo TS UE. C.H. Beck.
Maliszewska-Nienartowicz, J., Szczerba, A. (2025). Skuteczność zakazu dyskryminacji. Rola Trybunału
Sprawiedliwości Unii Europejskiej (ss. 337), Instytut Wydawniczy EuroPrawo.
Blanke, HJ., Mangiameli, S. (2013). Article 2 [Th e Homogenity Clause], in: H.-J. Blanke, S. Mangiameli
(eds), Th e Treaty on European Union (TEU). Commentary (ss. 09–155). Springer-Verlag.
Opinia rzecznika generalnego Bobeka z dniu 5 grudnia 2017 r. w sprawie MB, C-451/16.
Opinia rzecznika generalnego Elmera z dnia 30 września 1997 r. w sprawie Grant, C-249/96.
Opinia rzecznika generalnego Richarda de la Toura z dnia 3 kwietnia 2025 r. w sprawie Wojewoda Mazowiecki,
C713/23.
Organizacja Narodów Zjednoczonych. (1966). Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych
otwarty do podpisu w Nowym Jorku (Dz.U. 1977 nr 38 poz. 167).
Parlament Europejski i Rada. (2006, 5 lipca). Dyrektywa 2006/54/WE w sprawie wprowadzenia w życie
zasady równości szans oraz równego traktowania kobiet i mężczyzn w dziedzinie zatrudnienia
i pracy (wersja przeredagowana) (Dz.U. UE L 204, 26.7.2006).
Pikuła, Ł. J. (2016). Metody wykładni prawa stosowane przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
Przegląd Prawno-Ekonomiczny, 36(3), 168–181.
Pogodzińska, P. (2004). Unijna zasada równego traktowania i swoboda przepływu pracowników w odniesieniu
do sytuacji mniejszości seksualnych w zatrudnieniu. Problemy Współczesnego Prawa
Międzynarodowego, Europejskiego i Porównawczego, 2, 73–114.
Rada. (1978, 19 grudnia). Dyrektywa w sprawie stopniowego wprowadzania w życie zasady równego
traktowania kobiet i mężczyzn w dziedzinie zabezpieczenia społecznego (79/7/EWG) (Dz.U. UE L 6, 10.1.1979).
Rada. (2000, 27 listopada). Dyrektywa 2000/78/WE ustanawiająca ogólne warunki ramowe równego
traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy (Dz.U. UE L 303, 2.12.2000).
Rada. (2000, 29 czerwca). Dyrektywa 2000/43/WE wprowadzająca w życie zasadę równego traktowania
osób bez względu na pochodzenie rasowe lub etniczne (Dz.U. UE L 180, 19.7.2000).
Rada. (2004, 13 grudnia). Dyrektywa 2004/113/WE wprowadzająca w życie zasadę równego traktowania
mężczyzn i kobiet w zakresie dostępu do towarów i usług oraz dostarczania towarów i usług
(Dz.U. UE L 373, 21.12.2004).
Rada Europy (1965). Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzona w
Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmieniona następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona
Protokołem nr 2 (Dz.U. 1993 nr 61 poz. 284).
Szczerba-Zawada, A., & Dynarski, W. (2021). Gender Identity Within a Human Rights Framework: International
and European Legal Aspects. in: W. Leal Filho, A. Marisa Azul, L. Brandli, A. Lange
Salvia, T. Wall, (eds), Gender Equality. Encyclopedia of the UN Sustainable Development Goals
(ss. 522–534).. Springer, Cham.
Szczerba-Zawada, A. (2019). Równość jako fundament Unii Europejskiej. Studium kryteriów równego
traktowania w konstrukcji rynku wewnętrznego. Instytut Wydawniczy EuroPrawo.
Unia Europejska. (1997a). Traktat z Amsterdamu (Dz. U. UE C 340, 10.11.1997).
Unia Europejska. (1997b). Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską (wersja skonsolidowana) (Dz.
U. UE C 340, 10.11.1997).
Unia Europejska. (2016a). Traktat o Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana) (Dz.U. UE C 202,
7.6.2016).
Unia Europejska. (2016b). Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana)
(Dz.U. UE C 202, 7.6.2016).
Unia Europejska. (2016c). Karta praw podstawowych Unii Europejskiej (Dz.U. UE C 202, 7.6.2016).
Wąsik, M. (2024). Związki osób tej samej płci. Konsekwencje braku regulacji w prawie polskim. Wolters
Kluwer Polska.
Wintemute, R. (2015). In Extending Human Rights, which European Court is Substantively ‘Braver’ and
Procedurally ‘Fitter’? Th e Example of Sexual Orientation and Gender Identity Discrimination,
in: S. Morano-Foadi, L. Vickers (eds), Fundamental Rights in the EU. A Matter for Two Courts
(ss. 179–199), Hart Publishing.
Wyrok ETPCz z dnia 27 marca 1996 r. w sprawie Christine Goodwin przeciwko Zjednoczonemu
Królestwu, skarga nr 17488/90.
Wyrok TSUE z dnia 1 kwietnia 2008 r. w sprawie Maruko, C-267/06.
Wyrok TSUE z dnia 10 maja 2011 r. w sprawie Römer, C-147/08.
Wyrok TSUE z dnia 12 grudnia 2013 r. w sprawie Hay, C-267/1.
Wyrok TSUE z dnia 15 czerwca 1978 r. w sprawie Defrenne III, C-149/77.
Wyrok TSUE z dnia 17 lutego 1998 r. w sprawie Grant, C-249/96.
Wyrok TSUE z dnia 19 stycznia 2010 r. w sprawie Kücükdeveci, C-555/07.
Wyrok TSUE z dnia 24 listopada 2016 r. w sprawie Parris, C-443/15.
Wyrok TSUE z dnia 25 listopada 2025 r. w sprawie Wojewoda Mazowiecki, C-713/23.
Wyrok TSUE z dnia 31 maja 2001 r. w sprawie Szwecja przeciwko D i Radzie, C-125/99 P.
Wyrok TSUE z dnia 5 czerwca 2018 r. w sprawie Coman, C-673/16.
Wyrok TSUE z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawie K.B., C-117/01.
Wyrok TSUE z dnia z dnia 30 kwietnia 1996 r. w sprawie P., C-13/94.
Zawidzka-Łojek, A., & Kułak, M. (2023). Źródła prawa antydyskryminacyjnego Unii Europejskiej, w:
A. Zawidzka-Łojek, A. Szczerba (red.), Prawo antydyskryminacyjne Unii Europejskiej (wyd. 2)
(ss. 43 – 66). Instytut Wydawniczy EuroPrawo.
