Płeć a tożsamość płciowa pracownika – rozważania na tle zakazu dyskryminacji w zatrudnieniu
Gender and Employee Gender Identity: Considerations in the Context of the Prohibition of Discrimination in Employment
Аннотация
This article analyses the relationship between the concept of gender and an employee’s gender identity within the broad context of prohibiting discrimination in employment. The starting point for this analysis is an attempt to reconstruct the normative meaning of gender and to identify the consequences of the binary gender model for the employment situation of transgender and non-binary
individuals. Th e author examines whether and to what extent anti-discrimination protection for such employees can be derived from gender or from a separate discrimination criterion, namely gender identity. A multi-level analysis of regulations, case law, and legal doctrine leads to the conclusion that the lack of an explicit regulation regarding employees who do not identify with their birth gender does not exclude the employer’s obligation to treat such employees equally to employees who do not question their male or female gender and to prohibit discrimination in employment at all stages. The article proposes considering the concept of reasonable accommodation as an instrument for adapting working conditions to the needs of employees with a non-binary gender identity, while maintaining the principle of proportionality and the limits resulting from the applicable legal system. Th e discussion is conducted using a dogmatic-legal approach, emphasizing the importance of systemic and functional interpretation in resolving confl icts between the norm and the practice of the contemporary labour market and employment. Th e conclusions are de lege ferenda postulates and a starting point for further discussion on the signifi cance of an employee’s gender identity as a prohibited criterion for employment
discrimination.
Библиографические ссылки
Bieńkowska, M. (2012). Transseksualizm w Polsce. Wymiar indywidualny i społeczny przekraczania binarnego
systemu płci. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku.
Błaszczak, Ł. (2015). Charakter prawny powództwa o zmianę płci. Dylematy na gruncie prawa procesowego
cywilnego. Wrocławskie Studia Erazmiańskie, 9, 148–150.
Bodio, J. (2023). Uwagi o trybie postępowania o uzgodnienie płci. Gdańskie Studia Prawnicze, 1 (58),
113–132.
Bojarska, K., & Kłonkowska, A. M. (2014). Transgresja płci, tranzycja ciała, transwersja tożsamości.
Czym jest transpłciowość? w: A. M. Kłonkowska, & K. Bojarska (red.), Psychospołeczne, prawne
i medyczne aspekty transpłciowości (ss. 63–82). Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
Borucka-Arctowa, M. (1967). O społecznym działaniu prawa. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Breczko, A. (2017). Tradycyjne paradygmaty prawa rodzinnego w dobie rewolucji biotechnologicznej.
Białostockie Studia Prawnicze, 3, 89–106.
Bribosia, E., Rorive I. (2013). Reasonable Accommodation beyond Disability in Europe?, European network
of legal experts in the non-discrimination fi eld. DG Just, European Commission. https://
www.centreperelman.be/content/uploads/2022/09/bribosia_rorive_reasonable_accommodation_
en-2.pdf
Cieśla, J. (2021). Młodzi nie mieszczą się w granicach płci i płciowej tożsamości. https://www.politvka.p1/
tygodnikpolityka/spoleczenstwo/2118541,1 .mlodzi-nie-mieszcza-sie – w-granicach-plci-i-plciowej-
tozsamosci.readcontent/uploads/R Zieminska Teoria feministyczna a niebiname pojecie
plci.pdf
Cupriak, Z. (2024). Prawne pojęcie płci człowieka. C.H. Beck.
Doroszkiewicz, E. (2019). Dyskryminacja osób transpłciowych w sferze zatrudnienia. Pracownik i Pracodawca,
1–2 (4), 40–53.
Dynarski, W., Grodzka, A., & Podobińska, L. (2010). Tożsamość płciowa – zagadnienia medyczne, społeczne
i prawne. w: A. Śledzińska-Simon (red.), Prawa osób transseksualnych. Rozwiązania modelowe
a sytuacja w Polsce (ss. 21–38). Wolters Kluwer Polska.
Dyrektywa Rady 2000/78 z dnia 27 listopada 2000 r., ustanawiającej ogólne warunki ramowe równego
traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy (Dz.U.UE.L.2000.303.16).
Góral, Z. (2021). Różne oblicza dyskryminacji w zatrudnieniu – uwagi wstępne. w: J. R. Carby-Hall,
Z. Góral, & A. Tyc (red.), Różne oblicza dyskryminacji w zatrudnieniu (s. 21–46). Wolters Kluwer.
Grzyb, M. (2022). Tożsamość płciowa to nie płeć – refl eksje na tle wyroku Sądu Okręgowego w
Warszawie z 29.09.2020 r., V Ca 2686/19. Prawo w Działaniu. Sprawy cywilne, 52, 255–271.
Imieliński, K. & Dulko, S. (1995). Przekleństwo androgyne. Transseksualizm: mity i rzeczywistość. Państwowe
Wydawnictwo Naukowe.
Imieliński, K., Dulko, S., & Filar M. (2001). Transpozycje płci. Transseksualizm i inne zaburzenia identyfi
kacji płciowej. Wydawnictwo ARC-EN-CICEL.
Kuba, M. (2017). Podstawy prawne zakazu dyskryminacji w zatrudnieniu. w: M. Kuba, red. n. Z. Góral,
Zakaz dyskryminacji w zatrudnieniu pracowników, Wolters Kluwer, Lex online.
Maliszewska-Nienartowicz, J. (2013). Dyskryminacja ze względu na religię, niepełnosprawność, wiek lub
orientację seksualną: dyrektywa 2000/78 i orzecznictwo TSUE: komentarz. C.H. Beck
Masternak, Z. (1979). Obowiązki pracownicze a problem jakości pracy. w: J. Jończyk (red.), Prawne problemy
jakości pracy (ss. 13–26). Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Michałkiewicz-Kądziela, E. (2020). Prawo do tożsamości człowieka w prawie polskim i międzynarodowym.
C.H. Beck, Lex Online
Rączka, K. (2024). Komentarz do art. 113 k.p. w: M. Gersdorf, W. Ostaszewski, M. Raczkowski,
A. Zwolińska, K. Rączka, Kodeks pracy. Komentarz, wyd. IV, C.H. Beck, Lex online.
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (1964). Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego
(t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1568 z późn. zm.).
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (1974). Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tj. Dz. U. z 2025
r. poz. 277 z późn. zm.).
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (1997). Ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i
społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U.2024.44 t.j.).
Słownik terminów związanych z płcią. (b.d.). Z. Barczewska, O. Biernacka, J. Bujnarowska, S. Jastrowski,
E. Kaczmarczyk, Z. Latoas, K. Lubiszewska, P. Łabaj, J. Nikołajska, M. Pawłowski, I. Piekarz,
K. Popławska, A. Rymarz, U. Ruprik, H. Siwiak, S. Szczepek, Z. Szmańda, M. Śliwińska, F. Tryba,
D. Wilińska, nadzór merytoryczny M. Grabowska. https://kulturarownosci.ukw.edu.pl/download/
65568/S%C5%82ownik termin%C3%B3w zw i%C4%85zanych z p%C5%82ci%C4%85
UKW.pdf
Smugowska, M. (2015). Specyfi ka tożsamości oraz funkcjonowania społecznego osób transseksualnych
w Polsce. w: D. Majka-Rostek, E. Banaszak, & P. Czajkowski (red.), Genderowe fi ltry. Różnorodność
doświadczania i percepcji płci w przestrzeni publicznej i prywatnej (ss. 1–13). Uniwersytet
Wrocławski.
Sobczyk, A. (2023). Komentarz do art. 113 k.p. w: A. Sobczyk (red.), Kodeks pracy. Komentarz, wyd. VI.
Legalis online.
Stanowisko ofi cjalne Międzynarodowego Stowarzyszenia Studentów Medycyny IFMSA – Poland nt.
Orientacji seksualnej i tożsamości płciowej, przyjęte podczas wiosennego Zgromadzenia Delegatów
14–15 maja 2021 r., sygn. 135/ZG/21. Pobrano 12 maja 2026 r. z https://ifmsa.pl/news/84/
stanowisko-ofi cjalne-ifmsa-poland-nt_-orientacji-s
Stanowisko Polskiego Towarzystwa Seksuologicznego (PTS) ws. sytuacji społecznej,
zdrowotnej i prawnej osób transpłciowych. (b.d). B. Grabski, S. Dulko,
G. Iniewicz, Ł. Muldner-Nieckowski, A. Robacha, D. Baran, M. Dora, M. Mijas, S. Stankiewicz. Pobrano 12 maja 2026 r. z https://pts-seksuologia.pl/sites/strona/83/stanowisko-pts-ws-sytuacji-spolecznej-zdrowotnej-i-prawnej-osob-transplciowych
Szewczyk, H. (2017). Równość płci w zatrudnieniu. Wolters Kluwer.
Szewczyk, H. (2021). Dyskryminacja ze względu na płeć w zatrudnieniu pracowniczym. w: J. R. Carby-
Hall, Z. Góral, & A. Tyc (red.), Różne oblicza dyskryminacji w zatrudnieniu (ss.193–241).
Wolters Kluwer.
Śledzińska-Simon, A. (2013). Prawna sytuacja osób transpłciowych w Polsce. w: W. Dynarski, &
K. Śmiszek (red.), Sytuacja prawna osób transpłciowych w Polsce. Raport z badań i propozycje
zmian (ss. 163–164). Fundacja Trans-Fuzja, Polskie Towarzystwo Prawa Antydyskryminacyjnego.
https://ptpa.org.pl/wp-content/uploads/2024/10/sytuacja_prawna_osob_transplciowych_
w_polsce.pdf
Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 września 2014 r., III PK 136/13, OSNP 2016, nr 2, poz. 17.
Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2025 r., III PSKP 21/24, LEX nr 3842497.
Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 kwietnia 2017 r., III PK 100/16, LEX nr 2331696.
Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 2020 r., I NSNc 575/21, LEX nr 3439529.
Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 29 września 2020 r., V Ca 2686/19, LEX nr 3207506.
Wyrok TK z dnia 5 grudnia 2000 r., K. 35/99, OTK ZU z 2000 r. Nr 8, poz. 295.
Wyrok TSUE z dnia 30 kwietnia 1996 r., C-13/94, P. v. S. i Cornwall County Council, ECR 1996, nr 4–5,
poz. I–2143.
Zadykowicz, P. (2023). Zmiana płci w świetle prawa administracyjnego. w: D. Jaroszewska – Choraś,
A. Kilińska-Pękacz, A. Wedeł-Domaradzka (red.), Kobieta i prawo (ss. 116–130). Wydawnictwo
Difi n.
Zieliński, T. (1977). Zarys wykładu prawa pracy. Część 1. ogólna. Uniwersytet Śląski.
Ziemińska, R. (2017). Osoby interpłciowe: praktyki medyczne, ruch społeczny i problem trzeciej kategorii
płciowej. Miscellanea Anthropologica et Sociologia, 18(2), 15–32.
Ziemińska, R. (2020). Teoria feministyczna a niebinarne pojęcie płci. Avant, XI (3), 1–18). https://avant.
edu.pl/wp-
Ziemińska, R. (2023). Niebinarne i wielowarstwowe pojęcie płci. Wydawnictwo Naukowe PWN.