Sądowa zmiana płci osoby pozostającej w związku małżeńskim
The Judicial Gender Transition of a Married Person
Abstrakt
Polish law does not sufficiently regulate the issue of gender reassignment by transsexuals, but
case law has developed a concept according to which it is possible to change the gender designation on
a birth certificate by means of a court ruling. According to the Polish Constitution, marriage is in all
cases a union between a woman and a man, and there is no doubt that a transsexual who has changed
their registered gender may marry a person of their former gender. According to the prevailing view, if a
transsexual is already married, it is not possible to change one’s gender designation before the marriage
is dissolved. The problem arises if, contrary to this view, a court rules to change the gender of a transsexual
who remains married. In such a case, it is impossible to assume that a same-sex marriage is being
formed, as this would be contrary to the Constitution. It is also diffi cult to consider that the existing
marriage expires by operation of law. This article proposes a solution whereby a court ruling providing
for a married person’s change of gender has no legal effect.
Bibliografia
Adamczyk, M. (2006). Zmiana płci w świetle aktualnego stanu prawnego. Przegląd Sądowy, 11–12,
206–232.
Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej, Bycie osobą trans w UE. https://op.europa.eu/pl/
publication-detail/-/publication/cf0c9c62–97f5–11e5–983e-01aa75ed71a1/language-pl/
format-PDF/source-291199976
Banaszkiewicz, B. (2013). „Małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny”. O niektórych implikacjach
art. 18 Konstytucji RP. Kwartalnik Prawa Prywatnego, 3, 591–656.
Błaszczak, Ł. (2015). Charakter prawny powództwa o zmianę płci. Dylematy na gruncie prawa procesowego
cywilnego, Wrocławskie Studia Erazmiańskie, 9, 131–156.
Błaszczak, Ł. (2021). Powództwo oczywiście bezzasadne. Art. 1911 k.p.c. Wolters Kluwer.
Bodio, J. (2023). Uwagi o trybie postępowania o uzgodnienie płci, Gdańskie Studia Prawnicze, 1,
113–132.
Borysiak, W. (2014). Komentarz do art. 1. w: J. Wierciński (red.), Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz
(ss. 18–32). Wydawnictwo LexisNexis.
Broniewicz, W. (2007). Sententia inutiliter data w postępowaniu cywilnym, Państwo i Prawo, 9, 14–20.
Chwyć, H. (1998). Zawarcie małżeństwa i jego rejestracja w prawie polskim. Poradnik dla kierowników
Urzędów Stanu Cywilnego. Stowarzyszenie Urzędników Stanu Cywilnego RP.
Daniluk, P. (2006). Glosa do wyroku SA w Katowicach z 30 kwietnia 2004 r., I ACa 276/04. Palestra, 7–8,
307–311.
Daniluk, P. (2007). Prawne aspekty „chirurgicznej zmiany płci” u transseksualistów. Państwo i Prawo, 5,
71–84.
Domański, M. (2013). Rozdzielność płci nupturientów jako przesłanka istnienia małżeństwa (art. 1
k.r.o.). Kwartalnik Prawa Prywatnego, 4, 821–855.
Domański, M. (2024). Komentarz do art. 1. w: M. Domański & J. Słyk (red.), Kodeks rodzinny
i opiekuńczy. Komentarz (wyd. 11). Wydawnictwo C.H. Beck on-line.
Dulko, S., Imieliński, K., & Czerniakiewicz, W. (1983). Prawne aspekty małżeństwa transseksualistów
(Analiza niezwykłego przypadku). Nowe Prawo, 6, 69–71.
Dulko, S., & Imieliński, K. (1983). Glosa [do uchwały Sądu Najwyższego z 25 lutego 1978 r., III CZP
100/87]. Orzecznictwo Sądów Polskich, 10, 516–518.
Europejski Trybunał Praw Człowieka, wyrok z 16 lipca 2014 r., w sprawie Hämäläinen v. Finlandia,
skarga Nr 37359/09.
Europejski Trybunał Praw Człowieka, decyzja z 28 listopada 2006 r., w sprawie Parry v. Zjednoczonemu
Królestwu, skarga nr 42971/05.
Europejski Trybunał Praw Człowieka, decyzja z 28 listopada 2006 r., w sprawie R. i F. v. Zjednoczonemu
Królestwu, skarga nr 35748/05.
Feliga, P. (2023). Postępowanie w sprawach małżeńskich. w: S. Cieślak (red.), System Prawa Procesowego
Cywilnego. Tom II. Część III. Postępowanie procesowe przed sądem pierwszej instancji. Postępowania
odrębne w szczególnych kategoriach spraw (ss. 183–465). Wydawnictwo Wolters Kluwer.
Filar, M. (1987). Prawne i społeczne aspekty transseksualizmu. Państwo i Prawo, 7, 67–77.
Filar, M. (1990). Glosa do uchwały składu 7 sędziów z 22 VI 1989, CZ 37/89. Państwo i Prawo, 10,
116–118.
Filar, M. (1996). Transseksualizm jako problem prawny. Przegląd Sądowy, 1, 73–84.
Filar, M. (1999). Tzw. sądowa zmiana płci w świetle prawa polskiego, w: Pochodzenie dziecka i przysposobienie
w prawie polskim i obcym. Transseksualizm – zagadnienia prawne (ss. 178–193). Stowarzyszenie
Urzędników Stanu Cywilnego RP.
Forystek, J. (2022). Eliminacja z obrotu prawnego orzeczeń sądów cywilnych wydanych przeciwko
osobom w chwili wniesienia pozwu nieżyjącym. Transformacje Prawa Prywatnego, 2, 97–124.
Gajda, J. (2014). Zawarcie małżeństwa. w: T. Smyczyński (red.), System prawa prywatnego, t. 11: Prawo
rodzinne i opiekuńcze (wyd. 2) (ss. 70–150), Wydawnictwo C.H. Beck.
Gajda, J. (2017). Metrykalna zmiana płci a zawarcie i istnienie małżeństwa. w: E. W. Pływaczewski
& J. Bryk, Meandry prawa – teoria i praktyka. Księga jubileuszowa prof. zw. dr hab. Mieczysława
Goettela (ss. 159–173). Akademia Policji w Szczytnie.
Gajda, J. (2024). Klauzula porządku publicznego w sprawach z zakresu rejestracji stanu cywilnego. Wydawnictwo
C.H. Beck.
Gapska, E. (2009). Wady orzeczeń sądowych. Ofi cyna Wolters Kluwer business.
Gromadzki, C. (1997). Poczucie przynależności do danej płci jako kryterium przy zmianie oznaczenia
płci w akcie urodzenia transseksualistów. Przegląd Sądowy, 10, 61–89.
Gromadzki, C. (1999). Zmiana oznaczenia płci w akcie urodzenia transseksualistów na podstawie ich
psychicznego poczucia do płci odmiennej – zagadnienia prawnomaterialne. w: Pochodzenie
dziecka i przysposobienie w prawie polskim i obcym. Transseksualizm – zagadnienia prawne
(ss. 194–225). Stowarzyszenie Urzędników Stanu Cywilnego RP.
Gromek, K. (2020). Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz (wyd. 7). Wydawnictwo C.H. Beck.
Gromek, K. (2022). Heteroseksualność małżonków w Polsce i na świecie. Monitor Prawniczy, 7, 357–366.
Grzejszczak, R. (2013). Transpłciowość w świetle badań. w: W. Dynarski & K. Śmiszek (red.), Sytuacja
prawna osób transpłciowych w Polsce. Raport z badań i propozycje zmian (ss. 13–74). Polskie Towarzystwo
Prawa Antydyskryminacyjnego: Fundacja Trans-Fuzja.
Gudowski, J. (2018). Towarzystwo sporu – przypadek współuczestnictwa specjalnego w sprawie o uzgodnienie
treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Studia Iuridica, 75, 69–92.
Haak, H. (1999). Zawarcie małżeństwa. Komentarz. Wydawnictwo Dom Organizatora.
Haberko, J., & Agaciak, A. (2015). Współczesne wyzwania prawa rodzinnego w kontekście problemu
zmiany płci. w: M. Nazar (red.), Prawo cywilne – stanowienie, wykładnia i stosowanie. Księga pamiątkowa
dla uczczenia setnej rocznicy urodzin Profesora Jerzego Ignatowicza (ss. 127–142). Wydawnictwo
Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Holewińska-Łapińska, E. (2010). Sądowa zmiana płci. Analiza orzecznictwa z lat 1991–2008. w: K. Ślebzak
(red.), Studia i analizy Sądu Najwyższego, t. 4 (ss. 11–139). Wolters Kluwer.
Ignatowicz, J. (1996). Glosa [do uchwały SN z 22 września 1995 r., III CZP 118/95]. Orzecznictwo Sądów
Polskich, 4, 192–194.
Imieliński, K., & Dulko, S. (1987). Transseksualizm a rodzina. Analiza 200 przypadków. w: M. Filar
(red.), Prawo a medycyna u progu XXI wieku. Sympozjum, Toruń 18–19 maja 1987 r. (ss. 103–
106). Towarzystwo Naukowe w Toruniu.
Jancewicz Z. (2014). Wpływ zmiany płci na możliwość zawarcia małżeństwa. w: T. Rakoczy (red.),
Małżeństwo jako zawarty związek mężczyzny i kobiety (ss. 137–159). Wydawnictwo KUL.
Jastrzemska, S. (2015). Konsekwencje zmiany płci przez jednego z małżonków dla bytu małżeństwa
w świetle orzecznictwa trybunałów międzynarodowych. Kwartalnik KSSiP, 3, 5–24.
Jędrejek, G. (2017). Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz (wyd. 2). Wolters Kluwer.
Kamarad, E. (2019). Zawarcie małżeństwa jako zagadnienie prawa rodzinnego, prawa prywatnego
międzynarodowego i prawa konsularnego. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Karakulski, J., & Pyłko, J. (2017). Wątpliwości konstytucyjne w zakresie sądowej procedury zmiany płci.
Internetowy Przegląd Prawniczy TBSP UJ, 2, 65–81.
Knyziak, I. (2016). Sytuacja prawna potomstwa osoby transseksualnej. Metryka, 1, 113–127.
KomisarzPraw CzłowiekaRady Europy (b.d.), Human Rights and Gender Identity. Issue Paper. https://rm.coe.int/human-rights-and-gender-identity-issue-paper-commissioned-and-publishe/16806da753
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. 1997 Nr 78 poz. 483).
Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzona w Rzymie 4 listopada
1950 r. (Dz. U. 1993 Nr 61 poz. 284).
Krajewski, R. (2009). Małżeństwa transseksualistów (Uwagi de lege lata i de lege ferenda), Jurysta, 2,
29–31.
Krzyżewski, Ł. (2023). Problematyka powództwa o ustalenie płci. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Iuridica,
105, 19–35.
Kuśmirek, O., & Sztandera, F. (2017). Prawne aspekty zmiany płci – glosa do postanowienia Sądu Apelacyjnego
we Wrocławiu z dnia 7 marca 2016 r., I ACa 1830/15. Medyczna Wokanda, 9, 275–286.
Kwiecień-Madej, A. (2022). Wybrane aspekty prawne rodzicielstwa osób transseksualnych. w: L. Bakiera
(red.), Rodzicielstwo w zmieniającym się świecie (ss. 239–248). Uniwersytet Adama Mickiewicza
w Poznaniu.
Leszczyński, J. (1992). Glosa do uchwały Sądu Najwyższego w składzie siedmiu sędziów Izby Cywilnej z
dnia 22 czerwca 1989 r. (III CZP 37/89), Palestra, 3–4, 97–102.
Litwin, J. (1965). Glosa do orzeczenia S.Woj. dla m.st. Warszawy z 24 IX 1964, II CR 515/64. Państwo
i Prawo, 10, 602–609.
Łętowska, E. & Wolański, J. (2013). Instytucjonalizacja związków partnerskich a Konstytucja RP z
1997 r. Państwo i Prawo, 6, 15–40.
Łączkowska-Porawska, M. (2019). Heteroseksualność i monogamiczność małżeństwa jako stosunku prawnego.
Instytut Nauk Prawnych PAN.
Łukasiewicz, J. M. (2022). Prawne aspekty zmiany płci w wybranych państwach europejskich. Wydawnictwo
Adam Marszałek.
Matczuk, J. (2012). Osoby transseksualne w procesie zmiany płci – wybrane zagadnienia prawne. w:
A. Kłonkowska (red.), Transpłciowość – androgynia. Studia o przekraczaniu płci (ss. 163–196).
Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
Mazurczak, A., Mrowicki, M., & Adamczewska-Stachura, M. (2019). Sytuacja prawna osób nieheteroseksualnych
i transpłciowych w Polsce. Międzynarodowy standard ochrony praw człowieka
osób LGBT i stan jego przestrzegania z perspektywy Rzecznika Praw Obywatelskich. Biuletyn
Rzecznika Praw Obywatelskich, 6, 1–128.
Miączyński, A. (1972). Faktyczne i prawne istnienie orzeczenia w sądowym postępowaniu cywilnym.
Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego, Zeszyty Prawnicze, 55, 103–118.
Michalska, M., & Wojcieszak A. (2017). Stwierdzenie transpłciowości w przypadku osoby pozostającej
w związku małżeńskim. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Rzeszowskiego, 95, 213–224.
Michalska-Marciniak, M. (2011). Dopuszczalność skargi o wznowienie postępowania od sententia inutiliter
data. Polski Proces Cywilny, 4, 109–114.
Michałkiewicz-Kądziela, E. (2020). Prawo do tożsamości człowieka w prawie polskim i międzynarodowym.
Wolters Kluwer.
Młot, M. (2016). Sytuacja prawna osób transseksualnych pozostających w związku małżeńskim. Kortowski
Przegląd Prawniczy, 2, 203–209.
Niedośpiał, M. (2020). Glosa do postanowienia Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 13 czerwca
2017 r., sygn. V ACz 495/17. Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych, 1, 117–127.
Olaś, A. (2023). „Rzecz lub prawo objęte sporem” w rozumieniu art. 192 pkt 3 Kodeksu postępowania
cywilnego w sprawie ze skargi pauliańskiej. Polski Proces Cywilny, 1, 23–43.
Olczyk, M. (2014). Problematyka zmiany płci metrykalnej osób transpłciowych w działalności Rzecznika
Praw Obywatelskich. w: A. M. Kłonkowska & K. Bojarska (red.), Psychospołeczne, prawne
i medyczne aspekty transpłciowości (ss. 141–162). Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
Olczyk, M. (2021). Komentarz do art. 1. w: M. Habdas & M. Fras (red.), Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
Komentarz (ss. 29–43). Wolters Kluwer Polska.
Osajda, K. (2004). Transseksualizm w świetle prawa i praktyki sądów polskich, Przegląd Sądowy, 5,
143–162.
Osajda, K. (2009). Cywilnoprawne aspekty zmiany płci u transseksualistów. w: R. Wieruszewski
& M. Wyrzykowski (red.), Orientacja seksualna i tożsamość płciowa. Aspekty prawne i społeczne
(ss. 179–202). Instytut Wydawniczy EuroPrawo.
Ostojska, J. (2014). Sądowa zmiana płci. Maszynopis rozprawy doktorskiej.
Pańczyk, F. (2023). Tranzycja w polskim porządku prawnym – ewolucja regulacji, uwagi de lege lata
i postulaty de lege ferenda. Zeszyty Cywilistyczne Lege Artis, 8, 298–319.
Paprocka, A. (2014). Budowanie tożsamości europejskiej w orzecznictwie Europejskiego Trybunału
Praw Człowieka. Państwo i Prawo, 12, 20–37.
Paździor, S. (2006). Transseksualizm w relacji do małżeństwa w prawie kanonicznym i prawie polskim.
w: T. Guz & M. Kuć, Ius et fi des. Księga jubileuszowa z okazji siedemdziesiątych urodzin Profesora
Jana Świtki (ss. 871–885). Towarzystwo Naukowe KUL.
Pietrzykowski, K. (2012). Sądowa zmiana płci w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Studia Iuridica, 55,
125–134.
Pietrzykowski, K. (2025a). Komentarz do art. 1. w: K. Pietrzykowski (red.), Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
Komentarz (ss. 99–140). Wydawnictwo C.H. Beck.
Pietrzykowski, K. (2025b). Komentarz do art. 2. w: K. Pietrzykowski (red.), Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
Komentarz (ss. 140–152). Wydawnictwo C.H. Beck.
Pisuliński, J. (1991). Glosa do uchwały składu 7 sędziów [SN] z 22 VI 1989, III CZP 37/89. Państwo i
Prawo, 6, 112–116.
Pytlewska, M. (2023). Zmiana danych osób z niezgodnością płci w aktach stanu cywilnego po tranzycji.
Nowy Przegląd Notarialny, 2, 53–66.
Radwański, Z. (1991). Glosa [do uchwały SN z 22 czerwca 1989 r., III CZP 37/89]. Orzecznictwo Sądów
Polskich, 2, 65–66.
Rejman, G. (1991). Glosa [do uchwały SN z 22 czerwca 1989 r., III CZP 37/89]. Orzecznictwo Sądów Polskich,
2, 66–67.
Rosenberg, L., Schwab, K. H., & Gottwald, P. (2018). Zivilprozessrecht (wyd. 18). Verlag C.H. Beck.
Rozental, K. (1991). O zmianie płci metrykalnej de lege ferenda. Państwo i Prawo, 10, 64–73.
Rusak-Romanowska, P. (2014). Sytuacja prawna osób dotkniętych transseksualizmem i interseksualizmem
– wybrane zagadnienia prawne. Metryka, 1, 89–105.
Rusak-Romanowska, P. (2016). Skutki zmiany płci przez osoby transseksualne w prawie rodzinnym.
Pedagogika Katolicka, 2, 123–130.
Rusak-Romanowska, P. (2022). Bezpieczeństwo dzieci i ich prawo do ustalenia swojego pochodzenia
w przypadku zmiany płci przez transseksualnego rodzica. Przegląd Prawo-Ekonomiczny, 4,
117–132.
Rzewuski, M. (2022). Dobro dziecka pochodzącego ze sztucznego zapłodnienia od anonimowego dawcy
nasienia a dopuszczalność ustalenia bezskuteczności uznania ojcostwa. Glosa do uchwały Sądu
Najwyższego z 27.02.2020 r., III CZP 56/19. Przegląd Sądowy, 2, 104–113.
Safj an, M. (1993). Glosa do postanowienia [SN] z dnia 22 marca 1991 r. (III CRN 28/91). Przegląd
Sądowy, 2, 78–90.
Sąd Apelacyjny w Katowicach, postanowienie z 13 czerwca 2017 r., V ACz 495/17.
Sąd Najwyższy, uchwała z 25 lutego 1978 r., III CZP 100/77.
Sąd Najwyższy, uchwała z 22 czerwca 1989 r., III CZP 37/89, OSNC 1989, Nr 12, poz. 188.
Sąd Najwyższy, postanowienie z dnia 22 marca 1991 r., III CRN 28/91.
Sąd Najwyższy, uchwała z 8 maja 1992 r., III CZP 40/92.
Sąd Najwyższy, uchwała z 22 września 1995 r., III CZP 118/95, OSNC 1996, Nr 1, poz. 7.
Sąd Najwyższy, wyrok z 6 grudnia 2013 r., I CSK 146/13, OSNC-ZD 2015, Nr 2, poz. 19.
Sąd Najwyższy, postanowienie z 28 maja 2014 r., I CSK 394/13, OSNC 2015, Nr 4, poz. 51.
Sąd Najwyższy, wyrok z 10 stycznia 2019 r., II CSK 371/18, OSNC 2019, Nr 10, poz. 104.
Sąd Najwyższy, uchwała z 27 lutego 2020 r., III CZP 56/19, OSNC 2020, Nr 11, poz. 90.
Sąd Najwyższy, wyrok z 17 marca 2023 r., II CSKP 908/22.
Sąd Najwyższy, uchwała z 4 marca 2025 r., III CZP 6/24.
Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy, orzeczenie z 24 września1964 r., II CR 515/64.
Siedlecki, W. (1959). Podstawy rewizji cywilnej. Wydawnictwo Prawnicze.
Sobański, R. (2000). Transseksualizm a zdolność do zawarcia małżeństwa (Questio disputanda), w:
A. Dębiński & E. Szczot, Plenitudo legis dilectio. Księga pamiątkowa dedykowana prof. dr. hab.
Bronisławowi W. Zubertowi OFM z okazji 65. rocznicy urodzin (ss. 653–664). Redakcja Wydawnictw
Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
Sośniak, M. (1983). Glosa [do uchwały Sądu Najwyższego z 25 lutego 1978 r., III CZP 100/87]. Orzecznictwo
Sądów Polskich, 10, 515–516.
Subkowski, M. (2016). Istnienie małżeństwa i jego ustanie a postępowanie w sprawie zmiany płci według
aktualnego stanu prawnego oraz w świetle projektu ustawy o uzgadnianiu płci. Kortowski Przegląd
Prawniczy, 2, 7–11.
Szeroczyńska, M. (2009). Procedura zmiany płci metrykalnej transseksualistów a ochrona prawa do życia
prywatnego w prawie polskim i zagranicznym. Studia Prawnicze, 1–2, 237–282.
Śledzińska-Simon, A. (2013a). Rozwód czy prawne uznanie płci? Glosa do wyroku ETPC z 13.11.2012 r.
w sprawie H. przeciwko Finlandii. Europejski Przegląd Sądowy, 7, 40–45.
Śledzińska-Simon, A. (2013b). Sytuacja prawna osób transseksualnych w Polsce. w: W. Dynarski
& K. Śmiszek (red.), Sytuacja prawna osób transpłciowych w Polsce. Raport z badań i propozycje
zmian (ss. 149–180). Polskie Towarzystwo Prawa Antydyskryminacyjnego: Fundacja
Trans-Fuzja
Tomkiewicz, M. (2016). Małżeństwo a zmiana płci w prawie polskim i kanonicznym – zagadnienia procesowe.
w: J. Krzywkowska & R. Sztychmiler (red.), Procedury w sprawach małżeńskich i rodzinnych.
Teoria i praktyka (ss. 97–106). Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego
w Olszynie.
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wyrok z 26 czerwca 2018 r., C-451/16, MB przeciwko Secretary
of State for Work and Pensions.
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wyrok z 7 stycznia 2004 r., C-117/01, K.B. przeciwko National
Health Service Pensions Agency.
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. 1964 Nr 16 poz. 93).
Ustawa z dnia 23 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. 1964 Nr 9 poz. 59).
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. 1964 Nr 43 poz. 296).
Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. 2014 poz. 1741).
Walencik, D. (2011). Odmienność płci jako przesłanka konieczna zawarcia małżeństwa w prawie polskim
i w prawie kanonicznym. w: A. Tunia (red.), Przesłanki konieczne zawarcia małżeństwa.
Próba systematyzacji zagadnienia w aspekcie wymogów formy religijnej (ss. 41–54). Wydawnictwo
KUL.
Warylewski, J. (2000). O duszy uwięzionej w obcym ciele. Dopuszczalność chirurgicznej zmiany płci w
świetle prawa karnego. Gazeta Sądowa, 7–8, 56–60.
Wawrzyniak, O. (2024). Sytuacja prawna małżonka i krewnych osoby poddającej się tranzycji. Przegląd
Sądowy, 9, 62–77.
Wenz, W. (2001). Transseksualizm a prawna zdolność osoby transseksualnej do zawarcia małżeństwa w
polskim prawodawstwie cywilnym i porządku kanonicznym. Wrocławski Przegląd Teologiczny,
2, 164–178.
Wilk, A. (2009). Zawarcie małżeństwa przez osobę transseksualną. w: R. Sztychmiller (red.), Zawieranie
małżeństwa w różnych systemach prawnych, religiach i kulturach (ss. 59–70). Wydawnictwo Uniwersytetu
Warmińsko-Mazurskiego w Olszynie.
Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy, Resolution 2048. (2015). Discrimination against Transgender
People in Europe. https://assembly.coe.int/nw/xml/xref/xref-xml2html-en.asp?fi leid=21736
Zieliński, A. (2000). Prawo rodzinne i opiekuńcze w zarysie. Ofi cyna Wydawnicza Muza SA.
Zielonacki, A. (1988). Zmiana płci w świetle prawa polskiego. Ruch Prawniczy Ekonomiczny i Socjologiczny,
2, 39–55.
