Zmiany administracyjnoprawnego statusu jednostki w związku z tranzycją płci
Changes in the Administrative and Legal Status of an Individual in Connection with Gender Transition
Abstrakt
This article examines the legal and administrative consequences of gender transition in Poland, with a particular focus on the correction of personal data and gender markers in civil status records, identity documents, and the PESEL system. Th e analysis also covers the procedures for changing one’s given name and surname in the context of legal gender recognition. By applying a dogmatic-legal method, the author critically assesses current legal regulations, court rulings, and procedural practices,
identifying systemic obstacles that transgender individuals may encounter during their transition. The study highlights inconsistencies in administrative practice, legislative gaps, and procedural burdens that may hinder the practical realization of the rights of transgender individuals. The article also reflects on potential de lege ferenda solutions to establish clear, inclusive, and transparent procedures in Polish administrative law to ensure the complete and dignifi ed legal recognition of gender identity.
Bibliografia
Adamczewska-Stachura, M., & Pilich, P. (2020). Postępowania w sprawach o ustalenie płci – przewodnik dla sędziów i pełnomocników. Zasada Równego Traktowania. Prawo i praktyka, 28. Biuletyn Rzecznika Praw Obywatelskich, 2. https://bip.brpo.gov.pl/sites/default/files/Postepowania_w_sprawach_o_ustalenie_plci.pdf
Arechederra, C. (2023). Shift ing Presentation: How Nonbinary College Students Respond to Deadnaming and Misgendering. PANDION: The Osprey Journal of Research and Ideas, 4(1), Article 16.
https://digitalcommons.unf.edu/pandion_unf/vol4/iss1/16
Bockting, W., Coleman, E., Deutsch, M. B., Guillamon, A., Meyer, I., Meyer, W., Reisner, S., Sevelius, J., & Ettner, R. (2016). Adult Development and Quality of Life of Transgender and Gender Nonconforming People. Current Opinion in Endocrinology, Diabetes and Obesity, 23(2), 188–197.
Council of Europe. (2015). Protecting Human Rights of Transgender Persons: A Short Guide to Legal Gender Recognition. https://rm.coe.int/protecting-human-rights-of-transgender-persons-a-shortguide-to-legal-g/16809fe4b5
Council of Europe. (2022). Thematic Report on Legal Gender Recognition in Europe. https://rm.coe.int/thematic-report-on-legal-gender-recognition-in-europe/1680a93f32
Cupriak, Z. (2024), Prawne pojęcie płci człowieka. C.H. Beck.
Europejski Trybunał Praw Człowieka. Andersen przeciwko Polsce (Andersen v. Poland), skarga nr 53662/20.
Europejski Trybunał Praw Człowieka. Oliari i inni przeciwko Włochom, Izba (Sekcja IV), skargi nr 18766/11 i 36030/11.
Gallo, D., Paladini, L., & Pustorino, P. (2014). Same-Sex Couples before National, Supranational and International
Jurisdictions. Berlin. Springer.
Garlicki, L. (2023). Fedotova i inni przeciwko Rosji, czyli sformowanie europejskiego standardu nakazującego
prawne uznanie związków monoseksualnych. Europejski Przegląd Sejmowy, 2, 27–36.
Katz, A. (2022). International Law – European Court of Human Rights Holds Th at Russia Must Give Legal
Recognition to Same-Sex Couples. Harvard Law Review, 5, 1488–1495.
Kinney, M. K., & Muzzey, F. K. (2022). Th e chosen name process: Developing gender identity & bolstering
support networks. In J. Shelton & G. P. Mallon (Eds.), Social work practice with transgender
and gender expansive youth (3rd ed., pp. 54–69). Routledge/Taylor & Francis Group.
Leoński, Z. (2000). Materialne prawo administracyjne. C.H. Beck.
Lisiecki, T., Sałajczyk, R., & Ptasińskie, K. (2024). Zmiana imienia przez osoby transpłciowe i niebinarne:
Podstawy prawne i dobre praktyki. Informator z rekomendacjami dla Urzędów Stanu Cywilnego.
Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Poznaniu. https://innowacje.rops.poznan.pl/wp-content/uploads/2024/08/1.-Informator-z-rekomendacjami-dla-Urzedow-Stanu-Cywilnego.pdf
Matusiak, J., Narożniak, A. (2024). Materialne prawo administracyjne. Zagadnienia wybrane + testy online.
C.H. Beck.
Minister Cyfryzacji. (2023). Rozporządzenie Ministra Cyfryzacji z dnia 29 maja 2023 r. w sprawie
wzorów dokumentów wydawanych z zakresu rejestracji stanu cywilnego (Dz. U. poz. 1023).
Opaliński, B. (2022). Komentarz do art. 35. w: B. Kotowicz, A. Kurzawa, B. Opaliński, Prawo o aktach
stanu cywilnego. Komentarz, LEX, pkt 1.
Orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 14 grudnia 2021 r., C-490/20, w sprawie
Stolichna obshtina, rayon „Pancharevo”. ECLI:EU:C:2021:1008.
Orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 25 listopada 2025 r., C-713/23,
w sprawie Jakub Cupriak-Trojan i Mateusz Trojan przeciwko Wojewodzie Mazowieckiemu.
ECLI:EU:C:2025:917.
Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 1991 r., sygn. akt III CRN 28/91, LEX nr 519375.
Sąd Najwyższy. (2025, marzec). Komunikaty o sprawach: Postępowanie w sprawie zmiany oznaczenia
płci w akcie urodzenia osoby transpłciowej. https://www.sn.pl/aktualnosci/SitePages/Komunikaty_o_sprawach.aspx?ItemSID=695-b6b3e804–2752-4c7d-bcb4–7586782a1315&ListName=Komunikaty_o_sprawach&rok=2025
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (1997). Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.
(Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.).
Parlament Europejski i Rada UE. (2016). Rozporządzenie 2016/1191 z dnia 6 lipca 2016 r. w sprawie
promowania swobodnego przepływu obywateli poprzez uproszczenie wymogów dotyczących
przedkładania określonych dokumentów urzędowych w Unii Europejskiej i zmieniające
rozporządzenie (UE) nr 1024/2012 (Dz. U. UE. L. z 2016 r. Nr 200, str. 1).
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (2015). Ustawa z dnia 10 września 2015 r. o uzgodnieniu płci. Tekst ustawy
ustalony ostatecznie po rozpatrzeniu poprawek Senatu.
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (2021). Ustawa z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska
(t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1988).
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (2025a). Ustawa z dnia 6 sierpnia 2010 r. o dowodach osobistych (t.j.
Dz. U. 2025 poz. 1753).
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (2023). Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy
(t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2809 z późn. zm.).
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (2024). Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego
(t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1568 z późn. zm.).
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (2025). Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego
(t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 594).
Sherpe, J. M. (2013). Th e Legal Recognition of Same-Sex Couples in Europe and the Role of the European
Court of Human Rights. Th e Equal Rights Review, 10, 83–96.
Scherpe, J. M, (ed.). (2015). Th e Legal Status of Transsexual and Transgender Persons. Intersentia.
Stowarzyszenie Miłość Nie Wyklucza. (2024). Konferencja prasowa: osoby transpłciowe w związkach
małżeńskich pozwą Polskę, by nie musieć się rozwodzić. https://mnw.org.pl/media/konferencja-prasowa-osoby-transplciowe-w-zwiazkach-malzenskich-pozwa-polske-by-nie-musiec-sie-rozwodzic/
Sylwestrzak, A., Balwicka-Szczyrba, M., & van den Brink, M. (2025). Th e Legal Position of Children
of Same-Sex Parents in Poland and the Netherlands: A Discussion of Opposing Approaches.
Białostockie Studia Prawnicze, 30(1), 49–64.
Testa, R. J., Sciacca, L. M., Wang, F., Hendricks, M. L., Goldblum, P., Bradford, J., & Bongar, B. (2012).
Eff ects of Violence on Transgender People. Professional Psychology: Research and Practice, 43(5),
452–459.
Tranzycja płci. (n.d.). Wielki słownik języka polskiego. https://wsjp.pl/haslo/podglad/101925/tranzycja/5245038/plci
Uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2019 r., sygn. akt II OPS 1/19, LEX
nr 2746435.
Uchwała Sądu Najwyższego z dnia z 4 marca 2025 r., sygn. akt III CZP 6/24, LEX nr 3834862.
Vaigė, L. (2012). Th e Problematics of Recognition of Same-sex Marriages Originating from Member
States According to the EU Legal Regulation. Societal Studies, 4(2), 755–775.
Wawrzyniak, O. (2024). Sytuacja prawna małżonka i krewnych osoby poddającej się tranzycji. Państwo
i Prawo, 9, 62–77.
Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 listopada 2023 r., sygn. akt II OSK 439/21, LEX
nr 3745081 (a).
Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 2023 r., sygn. akt II OSK 979/22, LEX
nr 3697723 (b).
Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2019 r., sygn. akt II CSK 371/18, LEX nr 2616188.
Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 2022 r., sygn. akt I NSNc 575/21, LEX nr 3439529.
Wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 1 lutego 2024 r., sygn. akt I C 2717/21, LEX nr 3712342.
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 14 lutego 2013 r., sygn. akt III SA/ Łd
1100/12, Lex nr 1287159.
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 15 lutego 2017 r., sygn. akt III SA/Łd
745/16, LEX nr 2239981.
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 16 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Łd
874/22, LEX nr 3518829.
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt III
SA/Łd 732/12, LEX nr 1235392.
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 15 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Op
170/21, LEX nr 3184595.
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 stycznia 2024 r., sygn. akt VII
SA/Wa 2034/23, LEX nr 3791629.
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 czerwca 2017 r., sygn. akt IV SA/
Wa 532/17, LEX nr 2408936.
Zajączkowska-Burtowy, J. (2025). Problematyka związków partnerskich osób tej samej płci na tle najnowszego
orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Europejski Przegląd
Sądowy, 9, 44–51.
