Towards a Digital Rule of Law: Redefining Citize-State Relations in Digital-Age Democracies
Abstrakt
This article examines the normative tensions between classical conceptions of the rule of law and the structural transformation of democratic governance in the digital age. The main research hypothesis is that classical rule-of-law frameworks are no longer sufficient in the face of algorithmic opacity, the power of platforms, and automated decision-making, which necessitates the development of a renewed concept of a digital rule of law. The study employs three complementary methods: the dogmatic-legal method (analysis of EU legal acts, in particular the Digital Services Act, the AI Act, and the GDPR), the theoretical-legal method (analysis of the concept of the rule of law), and critical discourse analysis in relation to digital transformation. It argues that digitalisation is not merely a technical shift but a reconfiguration of the citizen–state relationship. On this basis, it develops three normative directions: digital constitutionalism as a framework for legitimising digital infrastructures, legal safeguards for public and platform-based uses of artificial intelligence, and more inclusive models of civic participation in digitally mediated lawmaking. The article concludes by formulating institutional recommendations for operationalising a digital rule of law in contemporary democracies.Bibliografia
Adamczewski, P., Matusiak, J., Mielczarek, J., Nowak, P. A., Przywojska, J., & Szydłowski, C. (2017). Innowacje 2017. Rozwój społeczeństwa informacyjnego w Polsce. Urząd Marszałkowski Województwa
Łódzkiego. http://hdl.handle.net/11089/23865
Barocas, S., Selbst, A.D. (2016). Big data’s disparate impact. Calif. L. Rev., 104, 671–732
Brusseau, J. (2021). AI, democracy, and the ethics of online voting. AI and Ethics, 2, 441–447. https://doi.org/10.1007/s43681–021–00090-z
Caruso, C. (2025). Towards the institutions of freedom: The European public discourse in the digital era. German Law Journal, 26, 114–137. https://doi.org/10.1017/glj.2024.68
Celeste, E. (2019). Digital constitutionalism: A new systematic theorisation. International Review of Law, Computers & Technology, 33(1), 76–99. https://doi.org/10.1080/13600869.2019.1562604
Celeste, E. (2022). Digital constitutionalism: The role of internet bills of rights. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003256908
Chmielarz, P. (2025). Blockchain jako narzędzie transparentności wydatków jednostki samorządu terytorialnego – weryfikacja transakcji w czasie rzeczywistym. Rocznik Administracji Publicznej,
11(2), 417–442. https://doi.org/10.4467/24497800RAP.25.043.22558
Citron, D. K., & Pasquale, F. (2014). The scored society: Due process for automated predictions. Wash. L. Rev., 89, 1
De Filippi, P., & Wright, A. (2020). Decentralized blockchain technology and the rise of lex cryptographia. SSRN Electronic Journal. http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.2580664
De Gregorio, G. (2021). Constitutional law in the information society: Protecting fundamental rights and democracy in the age of artificial intelligence [Doctoral dissertation, University of Milano-Bicocca].
https://boa.unimib.it/handle/10281/305226
Dicey, A. V. (1945). An introduction to the study of the law of the constitution. Macmillan.
Dudarski, Ł. (2024). Cyfryzacja administracji publicznej w Polsce: wyzwania i perspektywy. Zeszyty Naukowe Collegium Witelona, 4(53), 57–70. https://doi.org/10.5604/01.3001.0055.2334
Eubanks, V. (2018). Automating inequality: How high-tech tools profile, police, and punish the poor. Macmillan+ ORM.
Fischman-Afori, O. (2022). Global digital governance through the back door of corporate regulation. Fordham Intellectual Property, Media & Entertainment Law Journal, 33(3), 1–44. https://dx.doi.org/10.2139/ssrn.4215774
Floridi, L., Cowls, J., Beltrametti, M., Chatila, R., Chazerand, P. Dignum, V., Luetge, C., Madelin, R., Pagallo, U., Rossi, F., Schafer, B., Valcke, P. & Vayena, F. (2018). AI4People – An ethical framework
for a good AI society: Opportunities, risk, principles, and recommendations. Minds and Machines, 28, 689–707. https://doi.org/10.1007/s11023–018–9482–5
Fuchs, C. (2025). What is and how do we achieve a resilient digital democracy? Open Research Europe, 5, 387. https://doi.org/10.12688/openreseurope.21988.1
Fuller, L. L. (1978). Moralność prawa. Państwowy Instytut Wydawniczy.
Gajowniczek, T. (2015). Elektroniczna demokracja – istota pojęcia i problemy definicyjne. In W. Tomaszewski, D. M. Mościcka, & A. Jurkun (Eds.), Demokracja a wybory. Współczesne dylematy i wyzwania (pp. 11–30). Instytut Nauk Politycznych UWM.
Granat, M. (2022). Pytania o przyszłość konstytucjonalizmu. Siła i słabość komparatystyki prawniczej. Przegląd Konstytucyjny, 2, 33–46. https://doi.org/10.4467/25442031PKO.22.020.16385
Green, Ben & Viljoen, Salomé. (2020). Algorithmic realism: expanding the boundaries of algorithmic thought. In Proceedings of the 2020 Conference on Fairness, Accountability, and Transparency (FAT* ‘20). Association for Computing Machinery, New York, NY, USA, 19–31. https://doi.org/10.1145/3351095.3372840
Gruszko, K. (2021). Prawo do informacji w społeczeństwie czarnej skrzynki. Zatruta Studnia?
Media w Czasach Pandemii COVID-19. https://www.academia.edu/45131798/
Gruszko_Prawo_do_informacji_w_spo%C5%82ecze%C5%84stwie_czarnej_skrzynki
Harasimiuk, D. E., & Braun, T. (2021). Nowa złożoność. Dialog demokratyczny w warunkach transformacji cyfrowej. Przegląd Konstytucyjny, 4, 60–92.
Hoven, J., Stauch, M., Musiani, F., Domingo-Ferrer, J., Ruggieri, S., Pratesi, F., Trasarti, R., & Comandé, G. (2024). Democracy in the digital age. https://shs.hal.science/halshs-04844505v1
Kilias, J. (2017). Wprowadzając ponownie państwo: od socjologii historycznej do państwocentrycznej. In J. Raciborski (Ed.), Państwo w praktyce: style działania (pp. 65–84). Nomos.
Kroll, J. A., Huey, J., Barocas, S., Felten, E. W., Reidenberg, J. R., Robinson, D. G., & Yu, H. (2017). Accountable algorithms. University of Pennsylvania Law Review, 165(3), 633–705.
Kużelewska, E., Malinowski, D., & Tomaszuk, M. (2025). Human rights and digital choice: Rethinking the right (not) to use the internet. Białostockie Studia Prawnicze, 30(4), 57–71. https://doi. org/10.15290/bsp.2025.30.04.04
Łapaj, J. (2016). Demokracja deliberatywna – zalety i zastrzeżenia wobec modelu w kontekście rozważań. In A. Turoń-Kowalska (Ed.), Demokracja deliberatywna: utopia czy ratunek dla
demokratycznych wartości?. Remar, 137–154.
Lubik-Reczek, N., Kapsa, I., & Musiał-Karg, M. (2020). Elektroniczna partycypacja obywatelska w Polsce. Deklaracje i opinie Polaków na temat e-administracji i e-głosowania. UAM-WNPiD.
Matheus, R., Janssen, M., & Janowski, T. (2021). Design principles for creating digital transparency in government. Government Information Quarterly, 38(1). https://doi.org/10.1016/j.
giq.2020.101550
Mazur, J. (2021). Algorytm jako informacja publiczna w prawie europejskim. Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Nieborak, T. (2025). Digital coercion? The financial market and the right to digital opt-out between fiction and reality. Białostockie Studia Prawnicze, 30(4), 119–136. https://doi.org/10.15290/
bsp.2025.30.04.08
Obrebska, M. (2016). Wprowadzenie i rozwój budżetu partycypacyjnego w angielskim samorządzie lokalnym. In A. Turoń-Kowalska (Ed.), Demokracja deliberatywna: utopia czy ratunek dla
demokratycznych wartości?. Remar, 137–154.
Oleński, J. (2018). Strategie rozwoju e-państwa w perspektywie 2030 roku. Roczniki Kolegium Analiz Ekonomicznych, 48, pp. 83–120.
Pane, S. (2025). The European ‘post-digital’ public sphere: Foundations of an emerging paradigm in the social sciences. Methaodos: Revista de Ciencias Sociales, 13(1). https://doi.org/10.17502/mrcs.
v13i1.866
Piotrowski, R. (2023). Konstytucjonalizm a tożsamość państwa demokratycznego. Przegląd Konstytucyjny, 3, 7–23. https://doi.org/10.4467/25442031PKO.23.015.18562
Płonowska-Ziarek, E. (2021). Rządy ludzkie czy algorytmiczne? O automatyzacji władzy sądzenia. teksty drugie, (6), 237–252.
Rawls, J. (1971). A theory of justice. Harvard University Press. https://doi.org/10.2307/j.ctvjf9z6v
Schlag, G. (2023). European Union’s regulating of social media: A discourse analysis of the DSA. Politics and Governance, 11(3). https://doi.org/10.17645/pag.v11i3.6735
Skowrońska, J. (2024). Prawnokarne aspekty technologii wykorzystującej sztuczną inteligencję ze szczególnym uwzględnieniem kwalifikacji prawnej, przypisaniem sprawstwa i odpowiedzialności twórcy
(rękopis). Uniwersytet Łódzki. Wydział Prawa i Administracji. https://www.bip.uni.lodz.pl/fileadmin/user_upload/mgr_Julita_Skowro%C5%84ska_praca_doktorska.pdf
Skuza, S., & Lizak, R. (2023). Sztuczna inteligencja umożliwia kontrolę finansów publicznych – przegląd inicjatyw amerykańskiego rządu federalnego. Białostockie Studia Prawnicze, 28(2,), 175–195.
https://doi.org/10.15290/bsp.2023.28.02.11
Suzor, N. (2011). Order supported by law: The enforcement of rules in online communities. Mercer Law Review, 63(1), 523–588.
Szostek, D., Malarewicz-Jakubów, A., & Castellani, M. (2025). Koncepcja i podstawy prawne dla nowego ujęcia rejestru – ‘Rejestr 3.0’. Białostockie Studia Prawnicze, 30(3), 181–195. https://doi.
org/10.15290/bsp.2025.30.03.12
Szwed, K. (2018). Pozycja ustrojowa rządu Estonii oraz jego rola w tworzeniu nowoczesnego państwa. Polityka i Społeczeństwo, 2(16), pp. 83–98. http://dx.doi.org/10.15584/polispol.2018.2.6
Tokarczyk, R. (1978). Koncepcja proceduralnego prawa natury Lon L. Fullera. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, 25(15), 225–244.
Tucker, J. A., Guess, A., Barbera, P., Vaccari, C., Siegel, A., Sanovich, S., & Nyhan, B. (2018). Social media, political polarization, and political disinformation: A review of the scientific literature (March 19,
2018). SSRN Electronic Journal.
Zabdyr-Jamróz, M. (2013). Zasada rządów prawa w koncepcji Alberta Venn Dicey’a. Politeja. Pismo Wydziału Studiów Międzynarodowych i Politycznych UJ, 23, 311–343.
Zuboff, S. (2019). Surveillance Capitalism and the Challenge of Collective Action. New Labor Forum, 28(1), 10–29.
